شیل پایان راه اوپک؟

نفت
شکل ظاهری
  • کوچکتر کوچک وسط بزرگ بزرگتر
  • فونت پیش فرض Helvetica Segoe Georgia Times

با افت شدید قیمت نفت از سال 2014، اوپک به این نتیجه رسید که بهتر است دست به دامان روسیه شود. این سازمان به همراه روسیه و چند کشور غیر عضو اوپک، گروهی تشکیل دادند به نام اوپک پلاس. حالا آنطور که شواهد نشان می‌دهد اوپک پلاس هم نتوانسته برای بازار رو به کاهش نفت کاری کند. به جرات بتوان گفت، اوپک در بازار نفت دیگر آن اوپک سابق نیست. دلیل آن هم مشخص است. رشد تولید نفت شیل.

آن سازمانی که در 12 سپتامبر 1960 در بغداد سنگ بنایش نهاده شده، حالا به میمنت حضور شیل آمریکا، شیر بی یال و کوپالی شده است که برای بقا مجبور است دست به دامن کشورهایی چون روسیه شود.

از اهداف این سازمان، «هماهنگی و یکپارچه‌سازی سیاست‌های نفت کشورهای عضو و تعیین بهترین راه برای تامین منافع جمعی یا فردی آنها، طراحی شیوه‌هایی برای تضمین ثبات قیمت نفت در بازار نفت بین‌المللی به منظور از بین بردن نوسانات مضر و غیر ضروری و...» در اساسنامه این سازمان می‌درخشد. اما در چند سال اخیر ثابت شده این هدف فقط هر از گاهی آن هم در کوتاه مدت تا حدودی تاثیر گذار بوده است.

تا دهه‌ها، اوپک به عنوان پادشاهی برای عرضه و تقاضای نفت مطرح بوده است و آنطور که دلش خواسته در بازار نفت اسب مراد را رانده. اما به یکباره ایالات متحده تبدیل شد به منبع جدید تامین نفت دنیا.

کارشناسان دلیل این حکمرانی اوپک بر بازار نفت، پیش از ظهور شیل ایالات متحده، را در نوع تولید نفت کشورهای غیر عضو اوپک جستجو می‌کنند. پیش از ظهور شیل، کشورهای تولید کننده نفت غیر اوپک، از نظر نوع تولید نفت به دو دسته تقسیم می‌شدند: کشورهای با پروژه‌های فراساحلی مثل دریای شمال و خلیج مکزیک، که 5 تا 7 سال طول می‌کشد تا به نتیجه برسند و میادین ساحلی متعارف مثل میادین نفت متعارف ایالات متحده و میادین سیبری روسیه، که هر دو این نوع تولید نفت، در واکنش به نوسانات بازار بسیار کُند عمل می‌کنند.

بنابراین این اوپک بود که بسته به وضعیت بازار، می‌توانست میزان تولید یا کاهش تولید خود را تعیین کند. همین حالا هم اوپک توان این را دارد که به یکباره میلیون‌ها بشکه نفت را از بازار بیرون بکشد.

تا اینکه در 2014 شیل از راه رسید.

عرضه نفت شیل باعث شد تا اوپک مجبور به اجرای برنامه کاهش تولید شود تا بتواند اشباع بازار نفت با شیل را کاهش دهد. نمونه این تصمیمات در سال 2016 بود که به همراه روسیه برای کاهش 1.8 میلیون بشکه در روز نفت گرفته شد. به این ترتیب نفت 40 دلاری تا 70 دلار افزایش قیمت یافت. اما این افزایش قیمت چندان دوام نیاورد. و در واقع کاهش تولید اوپک، بازار را برای هجوم شیل خالی کرد.

در 12 ماه گذشته تولید نفت ایالات متحده، تا 1.95 میلیون بشکه در روز رشد داشته است. این رشد تولید شیل باز هم به اوپک اعلام کرد که باید دوباره تصمیم مهم دیگری بگیرد.

اما مشکل کشورهای تولید کننده نفت مثل اوپک در این است که با کاهش قیمت نفت نتوانستند آن طور که باید و شاید هزینه‌های تولید نفت خود را کاهش دهند. در حالی که تولید کنندگان شیل از فرصت کاهش قیمت‌ها استفاده کردند و هزینه‌های خود را کاهش دادند.

تولید کنندگان شیل در روزهایی که قیمت نفت بالا بود و زمان جشن و سرور خاورمیانه‌ای‌ها، بخشی از درآمد خود را صرف تحقیق و توسعه برای کاهش هزینه‌ها کردند. آنها از هر فرصتی بهره بردند تا فرآیندهای حفاری و تولید را بهینه سازند. و در نتیجه حالا هزینه‌های تولید نفت شیل بسیار کمتر از 50 دلار است و این روند کاهش همچنان ادامه دارد.

اما در مقابل هزینه‌های تولید نفت در خاورمیانه در حال افزایش است. به خصوص آنکه، شرکت‌های تولید کننده نفت کشورهای خاورمیانه اکثرا شرکت‌هایی دولتی هستند که کاهش هزینه‌های تولید چندان جایی در سیاست‌گذاری‌های آنها ندارد. پس نفت تولیدی خاورمیانه گران‌تر از نفت شیل خواهد بود. 

هرچند اوپک در حال حاضر 42.6 درصد نفت دنیا را تولید می‌کند. بنابراین به نظر می‌رسد در کنار همکاری با روسیه، بتواند حکمرانی خود بر بازار نفت دنیا را حفظ کند، اما در واقعیت شیل آمریکا توانست این محاسبات را به هم ریزد.

حالا همه نگاه‌ها به میزان تولید نفت شیل است. اگر قرار باشد رشد شیل به همین منوال ادامه یابد، اوپک دیگر نخواهد توانست اعمالی قدرتی در بازار نفت داشته باشد.

برخی از اعضای این سازمان نفتی هم انگار به همین نتیجه رسیده‌اند. اوایل ماه نوامبر بود که به یکباره عربستان سعودی اعلام کرد که احتمال خروج از اوپک را بررسی می‌کند. هرچند بعدها مقامات عربستانی این موضوع را منتفی اعلام کردند اما همین خبر تکذیب شده‌ی خروج بزرگترین تولید کننده نفت اوپک از این سازمان هم کافی بود تا عمق ناامیدی کارتل‌های نفتی از اوپک تقریبا 60 ساله را نشان دهد.

پس از عربستان این قطر بود که از قصد و نیت خود برای خروج از اوپک پرده برداشت.

ستون‌های اوپک به شدت به لرزه درآمده است. نشست‌های این سازمان برای توافقات کاهش تولید معمولا با نارضایتی اعضا به پایان می‌رسد.

در آن سوی دنیا، اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده، EIA، پیش بینی کرده است که تولید نفت این کشور در سال 2019 به طور متوسط به 12.06 میلیون بشکه در روز برسد و بنابراین روسیه و عربستان را هم پشت سر گذارد.

اوپک تا کی می‌تواند تولید نفت خود را کاهش دهد تا اشباع بازار را از بین ببرد؟

آیا شیل پایان راه اوپک خواهد بود؟

 

 

نویسنده: فاطمه لطفی

پر خواننده ترین اخبار