نفت: معمای روسیه

نفت
شکل ظاهری
  • کوچکتر کوچک وسط بزرگ بزرگتر
  • فونت پیش فرض Helvetica Segoe Georgia Times

گاهی اوقات شایعاتی در یک بازار، به ویژه در بازاری به بی‌ثباتی بازار نفت، می‌تواند مشکل‌سازتر از به حقیقت پیوستن خود آن شایعات باشد. در موارد دیگر، عکس این قضیه صادق است و پیش‌بینی آن که هر مورد به کدام یک از این دو سرنوشت ختم خواهد شد، دشوار است. در آخرین گمانه‌زنی‌هایی که به تغییر مسیر احتمالی روسیه از برنامه خود برای ادامه همکاری با کشورهای اوپک و برخی دیگر از کشورهای غیر اوپک مبنی بر کاهش تولید که سال گذشته مورد توافق قرار گرفت، اشاره دارد، احتمال وقوع حالت اول بیشتر است، اما نادیده گرفتن تهدیدات کشور به طور کلی برای سرمایه‌گذاران نیز ناعاقلانه خواهد بود. با این همه، با آن که بازگشت روسیه می‌تواند امروز توسط بازارهای جهانی نفت جذب شود، اما حرکت حقیقی کشور برای رقابت با ایالات متحده، مشکلات بسیاری را برای همه طرف‌ها به وجود خواهد آورد که نه‌تنها ایالات متحده، بلکه کشورهای دیگر را نیز دربر می‌گیرد.

تهدید روسیه

وزیر دارایی روسیه، آنتون سیلوانوف، در یک بیانیه عمومی که در اوایل ماه جاری ارائه شد، اعلام کرد که روسیه ممکن است استراتژی خود را از همکاری با اوپک برای کاهش تولید که خود عامل جبران قیمت نفت خام است، به رقابت با ایالات متحده برسر سهم بازار تغییر دهد. او اینگونه اظهار داشت: «یک دو راهی وجود دارد. ما درمورد اوپک چه باید بکنیم؟ آیا باید بازاری را که توسط آمریکایی ها اشغال شده است، از دست بدهیم یا توافق را ترک کنیم؟»

استدلال سیلوانوف این است که درصورت رقابت با نفت خام ایالات متحده، به جای اجازه دادن به آن که به رشد خود ادامه دهد، سرمایه‌گذاری در این صنعت کاهش خواهد یافت، تولیدات شرکت‌های آمریکایی سقوط خواهد کرد و پس از احتمالاً یک سال، با قیمت‌هایی در حدود 40 دلار، روسیه سهم بیشتری از بازار جهانی را از آن خود خواهد کرد. اگر این استراتژی عملی بود، در واقع برای روسیه و هر کشور دیگری با نفت خام ارزانتر مانند کشورهای کلیدی اوپک کاملاً جذاب به نظر میآمد. اما تنها یک مشکل وجود دارد: این استراتژی قبلاً امتحان شده و شکست خورده است.

اگر یک سیل واقعی یا حتی یک عدم تعادل کوچک (برای مثال، ‌ده‌ها هزار بشکه در روز) توسط روسیه یا هر کشور دیگری در بازار به وقوع بپیوندد، می‌تواند منجر به یک ناپایداری بزرگ نفتی شود، مانند اتفاقی که پس از تلاش اوپک و روسیه برای از میان بردن صنایع شیل در اواخر سال 2014 رخ داد. در آن زمان، تا اوایل سال 2016، قیمت‌ها از بیش از 100 دلار به ازای هر بشکه به کمتر از 30 دلار به ازای هر بشکه سقوط کرد. در نتیجه، تولید نفت در ایالات متحده به‌شدت افت کرد و از 9٫610 میلیون بشکه در روز در هفته اول ژوئن 2015 به 8٫428 میلیون بشکه در روزدر هفته اول ژوئیه 2016 (با استفاده از برآوردهای هفتگی ارائه‌شده توسط اداره اطلاعات انرژی، EIA) کاهش یافت.

مشکلات به وجود آمده توسط بازیگران بازار، تقریباً بی‌سابقه بود. زمانی که عربستان سعودی، روسیه و کشورهای دیگر با عرضه بیش از حد، ضربه سنگینی به بازار وارد کردند، چندین شرکت اکتشاف و تولید نفت و گاز در ایالات متحده ورشکسته شدند، اما این مشکلات در یک مسیر یک‌طرفه قرار نداشت. تقریباً تمام اعضای اوپک در نتیجه این استراتژی متضرر شدند و درنهایت ضعیف‌ترین کشورها از لحاظ اقتصادی مانند ونزوئلا و ایران، خواهان رسیدن به یک توافق برای کاهش تولید شدند. از آن زمان، قیمت نفت افزایش یافته است، به‌طوری که زمانی که این متن را می‌نویسم، قیمت WTI به 65 دلار به ازای هر بشکه و قیمت برنت به حدود 72 دلار به ازای هر بشکه نزدیک شده است.

البته این مسیر هزینه هم داشت: تولید اوپک امروز در کمترین میزان چند سال گذشته است، به طوری که به سختی در  بالای 30 میلیون بشکه در روز شناور است، و ایالات متحده با انتقام بازگشته است. تولید ایالات متحده، با استفاده از برآوردهای هفتگی، در حدود 12٫2 میلیون بشکه در روز است (هرچند آخرین نمودار هفتگی افت به 12٫1 میلیون بشکه در روز را نشان داد) که 2٫59 میلیون بشکه بیشتر از مقدار اوج در سال 2015 و 3٫77 میلیون بشکه بالاتر از محاسبات ژوئیه 2016 است. برخی از کاهش‌های تولید اوپک ناشی از عوامل دیگری مانند اقتصاد عملاً فروپاشیده ونزوئلا و تحریم‌های مجدداً اعمال‌شده بر ایران بوده است، اما این نیز واقعیت دارد که اگر این تحولات رخ نمی‌داد، تولید عربستان سعودی تا این اندازه کاهش نمی‌یافت. این اتفاق برای کشورهای دیگر عضو اوپک هم صادق است.

فاجعه‌آمیز ... شاید

اگر روسیه تصمیم به رقابت با ایالات متحده بر سر سهم بازار داشت، می توانست واقعاً برای ایالات متحده و سایر کشورهای اصلی تولیدکننده نفت فاجعه آمیز باشد. اما در نهایت این نحوه رقابت آنهاست که نتیجه را تعیین می کند. اگر روسیه واقعاً قصد دارد بازار را با نفت خام غرق کند، با این هدف که یک بار دیگر تولید ایالات متحده را کاهش دهد، آنها می توانند در کوتاه مدت موفق شوند، اما همانطور که شاهد افزایش هزینه های سربه‌سر در طی آخرین تلاش برای از بین بردن شیل بودیم، احتمالاً این امر خیلی بیشتر از یک سالی که سیلوانوف به آن اشاره کرد، طول خواهد کشید. به احتمال زیاد، با قیمت نفت خام به مراتب کمتر از 30 دلار برای هر بشکه، شکست دادن شیل به چند سال زمان نیاز دارد. هیچ برآوردی از خروجی بالقوه روسیه تحت چنین راهبردی ارائه نشده است، اما باید دید آنها تولید 13 میلیون بشکه نفت با قیمت 30 دلار را انتخاب می‌کنند یا شرایط فعلی را حفظ کرده و 11٫2 میلیون بشکه در روز به قیمت 70 دلار تولید خواهند کرد. در روش ارزان قیمت، میزان درآمد تنها 390 میلیون دلار در روز خواهد بود. اما در صورت فروش نفت به قیمت 70 دلار با تولید کمتر، این رقم 784 میلیون دلار خواهد بود که تقریباً دو برابر درآمد نفت خام به قیمت 30 دلار است.

هر تعداد از این نظریه‌ها می‌تواند در این مقاله ذکر شود، اما همه آنها نتیجه یکسانی خواهند داشت: عرضه زیاد به بازار وحشتناک است، حال آن که تطبیق با شیل به‌ گونه‌ای که تولید آن با افزایش سالانه در تقاضای جهانی تقریباً همگام شود، حتی به قیمت از دست دادن سهم بازار بهینه است. این گفته به این معنا نیست که روسیه نمی‌تواند سهم خود را از بازار داشته باشد.

همان‌طور که می‌بینید، در حالی که یک جنگ واقعی قیمت در گذشته شکست خورده است و دوباره شکست خواهد خورد، به نظر می‌رسد امکان مقداری تغییر در فرضیات وجود دارد. حتی اگر فرض کنیم کشورهای مشکل‌دار اوپک میزان تولید خود را همسطح با مقداری که در مارس بوده ببینند و تمام تولید اوپک به میزان 30٫02 میلیون بشکه در روز باقی بماند، همانند آن‌چه در ماه مارس وجود داشت، تقاضا در سال جاری در مقیاس جهانی به اندازه کافی بزرگ خواهد بود که حتی با افزایش تولید ایالات متحده، از عرضه پیشی بگیرد، و کشورهای «سازمان همکاری و توسعه اقتصادی» (OECD) بین 59.17 میلیون تا 90.98 میلیون بشکه از محدوده مازاد فاصله داشته باشند.

آن‌چه که در این‌باره واقعاً قابل‌توجه است، این است که در واقع فرض بر این است که تولید نفت روسیه به طور متوسط 11٫54 میلیون بشکه در روز است که از 11٫35 میلیون بشکه در روز در سال گذشته بیشتر است. این میزان به‌مراتب بیشتر از حدود 11٫2 میلیون بشکه در روز است که روسیه وعده داد تحت کاهش تولید فعلی خود به آن پایبند بماند. به طور خلاصه، حتی اگر روسیه تولید خود را از سطح وعده داده شده خود به آنچه که اوپک پیشنهاد می‌کند، افزایش دهد، این امر به هر حال برای سالی خواهد بود که ما شاهد کمبود احتمالی نفت هستیم و حتی فرض بر این است که برخی کشورهای دیگر اوپک مانند ونزوئلا، لیبی و ایران بیش از این کاهش تولید نخواهند داشت.

نتیجه

در حال حاضر، نارضایتی‌ هایی در بازار وجود دارد، اما به به اندازه‌ ای زیاد نیست که نگرانش باشند. اگر روسیه واقعاً می‌خواست (یا اگر تعدادی کشور دیگر واقعاً می‌خواستند)، می توانستند شیل ایالات متحده را به خاک بسپارند، اما این امر فوق‌العاده پرهزینه بوده و برای موفقیت به چندین سال زمان نیاز دارد. شاید بدترین چیز این است که این امر می‌تواند بهره‌وری را حتی بالاتر برده و منجر به یک نقطه سربه‌سر پایین‌تر برای شرکت‌هایی شود که از حملات جان سالم به در می‌برند. در هر حال، اگر این مسیر رقم بخورد، روسیه و سازمان همکاری و توسعه اقتصادی می‌دانند که این کار به نفع خود آنها نیست. حتی اگر سهم بازار از دست برود، در بازاری که تعادل کامل چند صد هزار بشکه در روز می‌تواند اثر جهانی چشمگیری داشته باشد، اثری که روسیه و اوپک در بلند مدت خواهند داشت، نسبت به وضعیتی که قبل از ظهور شیل داشتند، تغییر چندانی نخواهد کرد. بنابراین تا زمانی که عقلانیت و آرامش حاکم است و تصمیمات بهینه گرفته می‌شود، روسیه و اوپک از حرکت‌هایی که در این روند تنها به خودشان آسیب می‌زند، خودداری خواهند کرد.

 

نفت | گاز | اخبار نفت | اخبار گاز | جدید ترین اخبار نفت | جدید ترین اخبار گاز | آخرین اخبار نفت | آخرین اخبار گاز | نفت خام