گازپروم از امکان صادرات گاز ایران به ارمنستان ناراضی است

اخبار منتخب سردبیر
شکل ظاهری
  • کوچکتر کوچک وسط بزرگ بزرگتر
  • فونت پیش فرض Helvetica Segoe Georgia Times

در ۳ نوامبر، مقامات ارمنستان مصوبه‌ای مربوط به اصلاحات در توافقنامه‌ی گازی بین ارمنستان و روسیه را امضا کردند. بر اساس این توافقنامه که چهار سال قبل منعقد شده‌ است، قیمت فروش گاز به ارمنستان تا پایان سال ۲۰۱۸ بدون تغییر باقی خواهد ماند.

ارمنستان گاز را از روسیه با قیمت 150 دلار به ازای هر هزار متر مکعب خریداری می کند؛ البته این قیمت در مدارک مربوط درج شده است. اما در واقع ارمنستان گاز را با این قیمت دریافت نمی‌کند. گاز با این قیمت به شرکت «گازپروم ارمنستان» فروحته می‌شود که متعلق به شرکت نفت و گاز دولتی روسیه «گازپروم» است. به عبارت دیگر، روسیه گاز را به قیمت 150 دلار  به شرکتی که به خود او متعلق است می‌فروشد و سپس توسط این شرکت، گاز به قیمت بسیار بالاتری به خریداران ارمنی فروخته می‌شود.

موضوع قیمت گاز، توجهات در رابطه‌ی بین ارمنستان و روسیه را به خود جلب کرده است. واقعیت این است که مصرف کنندگان ارمنی گاز را به قیمت چند برابر گران‌تر در مقایسه با مصرف کنندگان روسی خریداری می‌کنند. این حالت تا زمانی که ارمنستان عضو اتحادیه‌ی اقتصادی اوراسیا (EAEU) نبود، موضوعی منطقی به نظر می‌رسید. در حال حاضر ارمنستان یکی از اعضای این اتحادیه است و با روسیه در فضای واحد اقتصادی قرارداد دارد؛ اما همچنان موضوع گرانی گاز ادامه دارد. در حال حاضر، این به آن معنا است که از لحاظ اقتصادی، مصرف کننده‌ی ارمنی و روسی در یک منطقه قرار دارند که در آن قوانین اقتصادی برابر برای همه‌ی اعضا در آن حاکم است. به عنوان مثال، اگر تولیدکننده‌ای که برای کسب و کار خود به گاز احتیاج دارد آن را در شهر راستوف (روسیه) به قیمت 45 درام خریداری می کند، تولیدکننده‌ی دیگر در شهر یغگنادزور (ارمنستان) باید مبلغ 120 درام به ازای همان مقدار گاز پرداخت کند و این موضوع تضاد مستقیم با مفهوم فضای واحد اقتصادی دارد. اگر بازار آزاد گاز در این فضای واحد اقتصادی وجود ندارد، باید تعرفه‌ی واحدی برای آن در نظر گرفته شود. در مقابل، به نظر می‌رسد که دولت روسیه با تعیین قیمت پایین گاز به نوبه خود به واحدهای تولیدی در خاک روسیه سوبسید (یارانه) پرداخت می‌کند و منطق اقتصادی نشان می‌دهد که دولت روسیه با این سیاست به سادگی تولیدکنندگان ارمنی را رها کرده است.

از طرفی دیگر، اعلامیه‌ی نخست وزیر ارمنستان، کارن کاراپتیان در مورد این که دولت ارمنستان مزایایی برای تولیدکنندگان ارمنی و مناطق محروم و مرزی جهت کمک به کسب و کار و معیشت آنها در نظر گرفته است، چندان الهام بخش نیست. تولیدکنندگان ارمنی حتی پس از چنین سیاست سخاوتمندانه‌ای از طرف دولت، حداقل دو برابر هزینه‌ی بیشتر در مقایسه با رقیب روسی خود برای خرید گاز پرداخت می کنند، علاوه بر این پس از ورود به این فضای واحد اقتصادی روس‌ها اصلی‌ترین رقیب بشمار می‌آیند. بنابراین، تولیدکنندگان ارمنی از ابتدا خارج از این فضای رقابتی و بازار 180 میلیونی هستند و قدرت رقابت ندارند.

این موضوع زمانی جذاب می‌شود که کشور همسایه ارمنستان یعنی ایران یکی از بزرگترین ذخایر گاز طبیعی را دارد و حدود بیست سال است که تلاش می‌کند به بازار گاز ارمنستان وارد شود و قادر به این کار نیست. مقامات ارمنستان حتی با ایران در مورد خرید گاز برای مصرف داخلی کشور هم مذاکره نمی‌کند. دلیل این موضوع این است که این موضوع به معنای واقعی کلمه باعث خشم گازپروم و مقامات دولت روسیه می‌شود.

در دیدار اخیر محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران طرفین توافق کردند که ایران گاز لازم را برای مصرف داخلی ارمنستان با قیمت بسیار پایین‌تر از قیمت خرید از روسیه خریداری کند. ایران همچنین می‌تواند گاز را برای مصرف داخلی گرجستان از طریق ارمنستان تامین کند.

اگر معامله‌ی گاز بین ایران و ارمنستان صورت گیرد، ارمنستان 30 درصد گاز مورد نیاز خود را از ایران خریداری خواهد کرد و بنا به ظرفیت خط لوله گاز ایران–ارمنستان، گاز به صورت ترانزیت به گرجستان انتقال داده خواهد شد. برخی از کارشناسان معتقدند که روحیه‌ی ضد ارمنی در مطبوعات روسیه در روزهای اخیر تنها به دلیل امضای توافقنامه ارمنستان و اتحادیه اروپا نیست؛ بلکه با توافق احتمالی بین ارمنستان و ایران نیز مرتبط است.

با وجود اینکه ارمنستان و ایران هیچگاه در مذاکرات رسمی خود عرضه‌ی گاز ایران برای مصرف داخلی ارمنستان را مطرح نکرده‌اند؛ اما مذاکرات غیر رسمی همیشه وجود داشته است. مقامات ایران بارها اعلام کرده‌اند که آماده‌ی ‌عرضه گاز هستند و حتی بطور آشکار به مقامات ارمنستان عرضه گاز را با تخفیف بالا قول داده‌اند. با این حال، گازپروم با این موضوع کاملا مخالف است و حتی کوچک‌ترین عقب نشینی در این موضوع نمی‌کند.

موضوع قابل توجه این است که دو سال پیش، دولت ایران به منظور اجرای پروژه گازرسانی به شهر مغری و بخشی از آگاراک مبلغی به ارزش دو میلیون دلار به ارمنستان اختصاص داد. خط لوله و شبکه‌ی داخلی احداث شد و در 21 دسامبر سال گذشته پایان پروژه گازرسانی  اعلام شد و حتی مشعل نمادینی هم روشن شد؛ اما تا این لحظه ساکنان مغری و آگاراک هیچ گازی دریافت نکرده‌اند. بدیهی است که چنین پروژه‌ای مطابق سیاست‌های کاری گازپروم و مقامات روسی نبوده است و به هیچ وجه باب میل آنها نیست.