چهار گلوگاه کلیدی نفتی جهانی

مقالات تحلیلی سردبیر
شکل ظاهری
  • کوچکتر کوچک وسط بزرگ بزرگتر
  • فونت پیش فرض Helvetica Segoe Georgia Times

در حالی که توجه دنیا به تنش بین ایران و امریکا بر سر تنگه هرمز را متمرکز است، اما یک گلوگاه در سوی دیگر شبه جزیره عربی اکنون در مرکز فعالیت ها قرار دارد.

عربستان سعودی به طور موقت تردد کلیه محموله های کشتی از تنگه «باب المندب» را پس از گزارش حملات شورشیان حوثی به دو تانکر نفتی شرکت آرامکو کرد. دو نفتکش بزرگ نفت خام (VLCC)  مذکور هر یک حامل 1 میلیون بشکه نفت را حمل می کردند، و یکی از آنها از آسیب مختصری دیده است. به گزارش رویترز، " حوثی ها اعلام کردند که نیروی دریایی آنها قدرت برای وارد کردن ضربه به بنادر سعودی ها و سایر هدف ها در دریای سرخ دارد".

در پاسخ، وزیر انرژی عربستان سعودی دستور داد که کلیه تردد نفتکش ها از طریق این تنگه به طور موقتی معلق شود تا زمان روشن‌تر شدن وضعیت موقعیت تنگه و امنیت ترانزیت دریایی از طریق «باب المندب» تامین شود. به گفته «خالد بن عبدالعزیز الفالح»،  شرکت تانکر نفتی کویت اشاره می کند که این سبب تعلیق ترافیک تانکرها از این گلوگاه باریک خواهد شد.

ریسک ناگهانی برای این دو تنگه که به عنوان مهمترین گلوگاه های جهان بشمار می آیند قیمت های نفت را به میزان کمی این هفته افزایش داده است، با وجود اینکه همچنان نیاز به راه های ترانزیتی بیشتری وجود دارد.

تقریبا دو سوم تجارت نفت دنیا از طریق مسیرهای دریایی صورت می گیرد. در اینجا به طور خلاصه گلوگاه های مهم برای انتقال نفت خام شرح داده می شود.

  • تنگه هرمز

حیاتی ترین گلوگاه در دنیا که مطابق با آمار «اداره اطلاعات انرژی آمریکا» (EIA) تقریبا 19 میلیون بشکه در روز ترافیک نفتی دارد. در باریکترین نقطه، هرمز دارای عرض حدود .34 کیلومتر است. صادرات نفتی از کشورهای عراق، ایران، کویت، بحرین، قطر (شامل حجم های بالای صادرات LNG)، امارات متحده عربی و عربستان سعودی از این تنگه عبور می کنند. نیروی دریایی امریکا در این منطقه به دلیل اهمیت استراتژیک بالای آن گشت زنی می کند.

  • تنگه مالاکا

دومین گلوگاه مهم بر حسب حجم نفت تنگه مالاکا است، که بین اندونزی و مالزی قرار داشته، و محل انتقال 16 میلیون بشکه در روز در سال 2016 است. این تنگه اقیانوس هند و اقیانوس آرام را به هم متصل می کند، و مسیر اصلی انتقال نفت از خاور میانه به بازارهای آسیایی است. این تنگه در باریکترین نقطه فقط 7/2 کیلومتر عرض دارد، که مطابق با آمار «اداره اطلاعات انرژی آمریکا» (EIA) "یک گلوگاه طبیعی را با پتانسیل برخورد، به گل نشستن، یا ریزش نفت ایجاد می کند". چین، به عنوان بزرگترین وارد کننده نفتی در جهان، منافع استراتژیک زیادی در تعیین ترافیک تانکر متوقف نشده از این تنگه دارد.

  • کانال سوئز و خط لوله سومد (SUMED)

کانال سوئز که در مصر واقع شده است یک گلوگاه مهم دیگر است. در ترکیب با خط لوله سومد، که از کانال عبور کرده و دریای مدیترانه را به دریای سرخ متصل می کند، این دو مسیر تقریبا 9 درصد نفت انتقال داده  شده از طریق دریا به صورت روزانه در جهان برابر با 5/5 میلیون بشکه در روز را شامل می شوند. بخش عمده  نفت به سمت شمال انتقال می یابد، و از خاور میانه به اروپا می رسد. کانال سوئز ظرفیت نفتکش های فوق بزرگ (ULCC) را نداشته و فقط نفتکش های بزرگ (VLCC) در آن می توانند تردد کنند. بر این اساس، VLCC ها می توانند بخشی از بار خود را در خط لوله سومد تخلیه نمایند و سپس کشتی سبک تر از کانال عبور کرده، و نفت را در انتهای دیگر خط لوله کشی در دریای مدیترانه برداشت کند. ظرفیت خط لوله سومد 34/2 میلیون بشکه در روز است و گزینه های مختلفی را در مقابل تخلیه در کانال سوئز ارائه می کند.

  • باب المندب

تنگه باب المندب یک محل عبور باریک بین شاخ افریقا و خاور میانه (بین جیبوتی و یمن) است. این تنگه دریای سرخ و خلیج عدن را به هم متصل می کند، یا از دیدگاه گسترده تر، اتصال بین دریای مدیترانه و اقیانوس هند است. ظرفیت این گلوگاه فقط 5 میلیون بشکه در روز در سال 2016 بود، اما به دو دلیل این کانال حائز اهمیت زیادی است. اولا، بخش عمده نفتی که باید از کانال سوئز و خط لوله سومد عبور کند ابتدا باید از بال المندب عبور نماید، بنابراین نقتکش ها چند مانع در این مسیر خاور میانه به اروپا دارند. ثانیا، گلوگاه نزدیک به محل جنگ در یمن است.

چندین گلوگاه کوچکتر هم وجود دارد، اما این چهار گلوگاه بر اساس مقیاس تجارت و به دلیل ریسک بالاتر دارای اهمیت بیشتری هستند. یک توقف کوچک در هر یک از این موقعیت ها، حتی برای بازه زمانی کوتاه، می تواند باعث افزایش فوری قیمت نفت شده و اثرات آن با ابعاد و مدت زمان آن مساله تشدید می شوند. حتی احتمال توقف بالقوه، مخصوصا زمانیکه رقابت در بازار نفت تنگاتنگ است، می تواند چند دلار به هر بشکه برای پوشش ریسک تجاری بیفزاید.